Not: Bu içerik genel bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir. Aşağıdaki değerlendirmeler büyük ölçüde ABD Telif Ofisi'nin yaklaşımına dayanır; ülkeler arasında farklılık gösterir.
Mit ve gerçek
Mit: "Yapay zekâ kullandıysan o parçanın telifi yoktur."
Gerçek: Koruma parçanın tamamına değil, insan katkısının bulunduğu unsurlara bakılarak değerlendirilir. Aynı dosyanın bir kısmı korunurken bir kısmı korunmayabilir.
ABD Telif Ofisi'nin 29 Ocak 2025 tarihli Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability raporu bu ayrımı üç başlıkta netleştirdi.
Rapor ne diyor?
1. Tek başına prompt yazmak yeterli değil. Rapor açıkça şunu söylüyor: prompt yazmak tek başına yeterli insan yaratıcılığı sayılmaz, çünkü kişi ifadenin nasıl oluşacağını kontrol edemiyor. Yüz kelimelik ayrıntılı bir prompt da bu sonucu değiştirmiyor.
2. Çıktıda algılanabilir insan eseri korunur. İnsanın yarattığı bir malzeme girdi olarak kullanılmış ve çıktıda algılanabilir biçimde duruyorsa, o unsurlar korunur. Yani senin çaldığın melodi, yazdığın söz veya kaydettiğin performans çıktıda duyuluyorsa, o kısım senin.
3. Yaratıcı seçim ve düzenleme korunur. AI çıktılarının insan tarafından yapılan özgün seçimi ve düzenlemesi koruma alabilir. Rapor bunu Zarya of the Dawn örneğiyle açıklıyor: görsellerin kendisi değil, insanın yaptığı seçim, sıralama ve eklediği metin korundu.
4. Kayıtta açıklama zorunlu. Tescil başvurusunda insan olmayan unsurların açıkça belirtilmesi (disclaim edilmesi) gerekiyor.
5. Yeni bir hak türü önerilmedi. Ofis, AI çıktıları için ayrı bir sui generis hak oluşturulması önerilerini reddetti.
Müzik tarafına çevirisi
| Unsur | Koruma durumu | |---|---| | Yalnız prompt yazarak üretilmiş tam parça | Zayıf; büyük olasılıkla korunmaz | | Senin yazdığın söz | Korunur | | Senin çaldığın veya söylediğin performans | Korunur (kayıtta duyuluyorsa) | | Senin kurduğun akor ilerlemesi ve melodi | Korunur | | AI çıktılarından yaptığın özgün seçim ve düzenleme | Korunabilir | | AI'ın ürettiği ve dokunmadığın enstrümantal katman | Korunmaz | | AI çıktısı üzerinde yaptığın yaratıcı düzenleme | Düzenleme ölçüsünde korunabilir |
Telif dışındaki üç risk
Teliflenebilirlik tek mesele değil. Üç ayrı risk var ve bunlar telif korumasından bağımsız çalışır.
1. Hizmet şartları. Kullandığın aracın sözleşmesi çıktının ticari kullanımına izin veriyor mu? Bazı araçlar ücretsiz katmanda ticari kullanımı kapatır. Bu bir telif meselesi değil, sözleşme meselesi.
2. Eğitim verisi ve çıktı benzerliği. Modelin nasıl eğitildiği ayrı bir tartışma; ama üretilen çıktı mevcut bir esere belirgin biçimde benziyorsa bu ayrı bir ihlal iddiası doğurur. Çıktıyı dinle, tanıdık geliyorsa değiştir.
3. Ses benzerliği ve kişilik hakkı. Tanınabilir bir sanatçının sesini taklit eden çıktılar, telif dışında kişilik hakkı ve haksız rekabet iddialarına konu olabilir. Bu alan hızla düzenleniyor.
İnsan katkısı kayıt şeması
Her yayında bu beş satırı proje klasöründe tut. Sonradan hatırlamaya çalışmak işe yaramaz.
- Hangi araç, hangi sürüm, hangi tarih. Kullandığın modelin adı ve erişim tarihi.
- Ne üretildi. Hangi katman veya unsur AI ile üretildi? Dosya adıyla yaz.
- İnsan katkısı ne. Sen ne yazdın, ne çaldın, ne söyledin, neyi seçtin, neyi yeniden düzenledin? Somut yaz: "vokal melodisi ve söz bana ait", "AI çıktısından 8 ölçü seçildi ve tempo değiştirildi".
- Kanıt nerede. Proje dosyası, ham kayıt, ilk taslak. Kendi katkını gösteren en güçlü kanıt sürüm geçmişidir.
- Lisans metni. Kullandığın aracın o tarihteki hizmet şartlarının kopyası.
Bu şema hem tescil başvurusunda hem de bir anlaşmazlıkta ilk sorulacak şeydir.
Sonuç
"AI müziğin telifi yoktur" cümlesi hem yanlış hem tehlikeli. Yanlış, çünkü insan katkısı ayrı değerlendiriliyor. Tehlikeli, çünkü bu cümleye inanan kişi kendi katkısını belgelemiyor ve gerçekten hakkı olan şeyi de kaybediyor.
AIYASA yaz; insan katkısı kayıt şemasının bağlantısını DM'den al.